Danina solidarnościowa a dochody z kryptowalut

Większość osób inwestujących w kryptowaluty kojarzy podatek od zysków ze stawką 19% rozliczaną w zeznaniu PIT-38. To jednak nie zawsze koniec rachunku wobec fiskusa. Przy naprawdę wysokich dochodach dochodzi jeszcze jedno świadczenie — danina solidarnościowa, potocznie nazywana “podatkiem od bogatych”. Kluczowe dla inwestora jest to, że zyski z odpłatnego zbycia walut wirtualnych wliczają się do podstawy tej daniny. Poniżej wyjaśniamy, skąd to wynika, kiedy próg zostaje przekroczony i jak wygląda dodatkowe rozliczenie.

Czym jest danina solidarnościowa

Danina solidarnościowa została wprowadzona do polskiego porządku prawnego od 2019 roku i uregulowana w art. 30h ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu osoby fizyczne są obowiązane do jej zapłaty “w wysokości 4 % podstawy obliczenia tej daniny”.

Konstrukcja jest z założenia prosta. Danina obciąża nie cały dochód, lecz wyłącznie jego nadwyżkę ponad 1 000 000 zł osiągniętą w roku podatkowym. Innymi słowy, dopóki suma dochodów objętych daniną nie przekroczy miliona złotych, świadczenie w ogóle nie powstaje. Dopiero każda złotówka ponad ten próg jest opodatkowana dodatkowymi czterema procentami — obok podatku, który od tych dochodów i tak został już zapłacony na zasadach ogólnych.

Danina nie zastępuje więc podatku dochodowego, lecz się na niego nakłada. To odrębne świadczenie publicznoprawne, rozliczane w osobnej deklaracji i w innym trybie niż roczne zeznanie podatkowe, choć oparte na tych samych danych o dochodach.

Które dochody wchodzą do podstawy — i dlaczego liczy się krypto

Najważniejsze pytanie dla inwestora brzmi: które dochody sumuje się do owego miliona. Odpowiada na nie wprost art. 30h ust. 2 ustawy o PIT. Podstawę obliczenia daniny stanowi nadwyżka ponad 1 000 000 zł sumy dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 ust. 1, 9 i 9a, art. 30b, art. 30c oraz art. 30f — po pomniejszeniu o wskazane w przepisie składki.

Katalog jest zamknięty, a jego znaczenie dla posiadaczy kryptowalut wynika z obecności na liście art. 30b. To właśnie ten przepis reguluje opodatkowanie tzw. kapitałów pieniężnych, a jego ust. 1a stanowi, że “od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia walut wirtualnych podatek dochodowy wynosi 19 % uzyskanego dochodu”. Skoro więc dochód z krypto jest dochodem opodatkowanym na zasadach art. 30b, a art. 30b figuruje w katalogu z art. 30h ust. 2, to zyski z walut wirtualnych są uwzględniane w podstawie daniny solidarnościowej. Nie jest to interpretacja rozszerzająca — to bezpośrednie zestawienie brzmienia dwóch przepisów tej samej ustawy.

Warto zauważyć, że katalog obejmuje również inne kategorie: dochody opodatkowane według skali (art. 27), podatkiem liniowym z działalności gospodarczej (art. 30c) oraz dochody zagranicznych jednostek kontrolowanych (art. 30f). Oznacza to, że do miliona sumuje się dochody z różnych źródeł — pensja czy zysk z firmy dodają się do zysku z kryptowalut. Inwestor, który sam z krypto zarobił mniej niż milion, może więc mimo to przekroczyć próg, jeśli w tym samym roku miał wysokie dochody z innych tytułów objętych daniną.

Nie wszystkie dochody wchodzą jednak do tej puli. Katalog jest zamknięty, więc np. przychody opodatkowane zryczałtowanym podatkiem na podstawie art. 30a (jak część dochodów kapitałowych) czy dochód ze zbycia nieruchomości pozostają poza podstawą daniny. Dla inwestora krypto istotne jest to jedno: jego zysk z art. 30b się liczy.

Jak obliczyć daninę od zysków z krypto

Mechanika obliczenia przebiega w kilku krokach. Najpierw sumuje się wszystkie dochody objęte katalogiem z art. 30h ust. 2. Od tej sumy odejmuje się określone w przepisie kwoty — przede wszystkim składki na ubezpieczenia społeczne, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 i 2a oraz w art. 30c ust. 2 pkt 2, a także kwoty z art. 30f ust. 5. Dopiero od tak ustalonej podstawy, w części przekraczającej 1 000 000 zł, liczy się 4%.

Prześledźmy to na przykładzie. Załóżmy, że inwestor w danym roku osiągnął 1 400 000 zł dochodu z odpłatnego zbycia walut wirtualnych i nie miał innych dochodów objętych daniną ani składek pomniejszających podstawę. Od tego dochodu zapłaci najpierw standardowy podatek 19% w ramach rozliczenia PIT-38. Niezależnie od tego jego podstawa daniny to nadwyżka ponad milion, czyli 400 000 zł. Danina wyniesie 4% z tej kwoty, a więc 16 000 zł. Łącznie od górnych 400 000 zł dochodu efektywne obciążenie sięga zatem 23% (19% podatku plus 4% daniny), podczas gdy pierwszy milion pozostaje opodatkowany wyłącznie stawką 19%.

Dwie rzeczy w tym rachunku bywają mylące. Daniny nie pomniejsza się o podatek 19% już zapłacony od tych samych dochodów — to dwa niezależne obciążenia liczone od tej samej podstawy ekonomicznej, a nie jedno zamiast drugiego. Nie rozdziela się też źródeł przy ustalaniu progu miliona: dochód z krypto sumuje się z dochodami z pracy, działalności gospodarczej czy innych kapitałów objętych katalogiem. W praktyce oznacza to, że inwestor o wysokich zarobkach z etatu może przekroczyć próg już przy relatywnie skromnym zysku z kryptowalut, i odwrotnie.

Skala zjawiska rośnie wraz z zyskami. Przy hossie i dużych, jednorazowych realizacjach pozycji łatwo przekroczyć próg miliona, o którym w spokojniejszych latach inwestor mógłby w ogóle nie myśleć. Dlatego danina jest elementem, który przy planowaniu momentu sprzedaży dużych pakietów warto brać pod uwagę — zwłaszcza gdy realizacja zysków kumuluje się w jednym roku podatkowym.

Termin, deklaracja DSF-1 i relacja do PIT-38

Daninę solidarnościową rozlicza się odrębnie od rocznego zeznania. Zgodnie z art. 30h ust. 4 osoby zobowiązane składają urzędowi skarbowemu deklarację o wysokości daniny według udostępnionego wzoru — jest nią formularz DSF-1 — w terminie do 30 kwietnia roku kalendarzowego i w tym samym terminie wpłacają należność. Termin ten pokrywa się więc z terminem rozliczenia rocznego PIT, ale sama deklaracja jest osobnym dokumentem.

Relacja między oboma rozliczeniami jest komplementarna. Zysk z kryptowalut wykazuje się najpierw w zeznaniu PIT-38, gdzie ustala się dochód i podatek 19%. Ten sam dochód z art. 30b trafia następnie — o ile łączna suma dochodów objętych daniną przekroczy milion — do podstawy obliczanej w DSF-1. Jeśli chcesz najpierw uporządkować same zasady rozliczenia kryptowalut, koszty uzyskania przychodu i sposób wypełnienia zeznania, zajrzyj do naszego omówienia rozliczenia krypto w PIT-38. Danina jest bowiem świadczeniem, które nadbudowuje się nad tym rozliczeniem, a nie zamiast niego.

Co istotne, obowiązek złożenia DSF-1 powstaje wyłącznie wtedy, gdy próg zostaje przekroczony. Inwestor, którego suma dochodów objętych daniną nie sięga miliona złotych, nie składa tej deklaracji i nie płaci daniny — jego rozliczenie kończy się na PIT-38. Deklaracja DSF-1 dotyczy zatem wąskiej grupy podatników o najwyższych dochodach, ale dla nich stanowi realne, dodatkowe obciążenie, którego nie należy pomijać przy szacowaniu efektywnej stawki podatku od zysków z rynku kryptoaktywów.

Podsumowanie

Dla przeciętnego inwestora danina solidarnościowa pozostaje zagadnieniem teoretycznym — dopóki suma jego dochodów objętych katalogiem z art. 30h ust. 2 nie przekroczy 1 000 000 zł, świadczenie nie powstaje. Kto jednak w danym roku osiąga takie kwoty, powinien pamiętać, że zyski z odpłatnego zbycia walut wirtualnych, opodatkowane na zasadach art. 30b, wchodzą do podstawy daniny na równi z dochodami z pracy, działalności czy innych kapitałów pieniężnych. Dodatkowe 4% od nadwyżki ponad milion, rozliczane w osobnej deklaracji DSF-1 w terminie do 30 kwietnia, to element rachunku, który przy dużych realizacjach zysków potrafi zauważalnie podnieść łączne obciążenie podatkowe.