Innovation Hub KNF: wsparcie regulacyjne dla fintechów i innowacji

Firmy budujące innowacyjne rozwiązania na rynku finansowym często wskazują na tę samą barierę: nie tyle brak pomysłu czy technologii, ile niepewność co do przepisów. Czy planowana usługa wymaga zezwolenia? Który z nadzorowanych reżimów ma tu zastosowanie? Co trzeba przygotować, zanim w ogóle złoży się wniosek? Odpowiedzią Komisji Nadzoru Finansowego na te pytania jest Innovation Hub — program, w ramach którego urząd prowadzi dialog z podmiotami sektora FinTech i pomaga im zrozumieć wymogi regulacyjne oraz nadzorcze.

Ten artykuł wyjaśnia, czym Innovation Hub jest, a czym nie jest, jak łączy się z prowadzonymi przez KNF środowiskami testowymi (piaskownicami) oraz jaką rolę odgrywa dla projektów opartych na technologii blockchain i kryptoaktywach.

Czym jest Innovation Hub

Innovation Hub to program informacyjno-doradczy, w ramach którego KNF prowadzi dialog z podmiotami rozwijającymi innowacje finansowe — obejmuje to nie tylko klasyczny FinTech, lecz również rozwiązania z obszaru SupTech (technologie wspierające nadzór) i RegTech (technologie wspierające zgodność z regulacjami). Istotą programu jest udzielanie wyjaśnień i odpowiedzi na pytania dotyczące obowiązujących wymogów, tak aby innowator mógł ocenić, w jakim reżimie prawnym będzie działać, jeszcze przed wejściem na rynek.

Cel jest dwustronny. Z jednej strony KNF wspiera rozwój nowoczesnych technologii na rynku finansowym; z drugiej — dba, aby ten rozwój nie odbywał się kosztem bezpieczeństwa rynku i ochrony klientów. Innovation Hub próbuje pogodzić te dwa interesy poprzez wczesny kontakt: im wcześniej innowator i nadzór wymienią się informacjami, tym mniejsze ryzyko, że gotowy produkt okaże się niezgodny z prawem albo że wymagane zezwolenie zostanie odkryte dopiero na końcu drogi.

Udział w programie jest bezpłatny i dobrowolny. Adresatami są zarówno podmioty już nadzorowane i te ubiegające się o licencję, jak i startupy dopiero planujące działalność — a więc firmy, które często nie mają jeszcze rozbudowanego zaplecza prawnego i dla których jasny sygnał od regulatora ma szczególną wartość.

Jak działa program i komu służy

Mechanika Innovation Hub jest z założenia prosta: podmiot zgłasza do KNF pytanie lub opis planowanego rozwiązania, a urząd odnosi się do niego, wskazując właściwe przepisy i wymogi nadzorcze. Nie jest to postępowanie administracyjne kończące się decyzją, lecz kanał komunikacji — forma wsparcia informacyjnego, która ma pomóc innowatorowi zaplanować dalsze kroki (na przykład ustalić, czy i o jakie zezwolenie powinien się ubiegać oraz co przygotować do wniosku).

Wartość takiego kanału jest największa tam, gdzie technologia wyprzedza utrwalone praktyki rynkowe. Rozwiązania płatnicze oparte na otwartej bankowości, narzędzia automatyzujące zgodność, modele wykorzystujące uczenie maszynowe czy właśnie projekty blockchainowe rzadko dają się jednoznacznie przypisać do jednej, tradycyjnej kategorii usług finansowych. Wcześniejsza rozmowa z nadzorem pozwala uniknąć sytuacji, w której firma inwestuje w produkt, a dopiero później dowiaduje się, że jego wprowadzenie na rynek wymaga statusu, którego nie posiada.

Dla samego nadzoru program ma jeszcze jedną, mniej oczywistą zaletę. Rozmowy z innowatorami są dla KNF źródłem wiedzy o tym, jakie technologie i modele biznesowe pojawiają się na rynku, zanim zdążą się na nim upowszechnić. Regulator zyskuje w ten sposób lepsze rozeznanie w trendach, co pozwala mu wcześniej reagować na nowe rodzaje ryzyka oraz trafniej interpretować przepisy w odniesieniu do zjawisk, których ustawodawca wprost nie przewidział. Dialog w ramach Innovation Hub działa więc w obie strony: pomaga firmom, ale też podnosi jakość nadzoru.

Warto dodać, że wsparcie innowacji stało się w KNF elementem struktury organizacyjnej urzędu — obsługą zagadnień z tego obszaru zajmuje się wyodrębniona jednostka odpowiedzialna za innowacje finansowe. Świadczy to o tym, że kontakt z sektorem FinTech nie jest incydentalny, lecz stałym elementem pracy nadzoru.

Piaskownica regulacyjna: projekt wciąż otwarty

Z Innovation Hub bywa mylona piaskownica regulacyjna (regulatory sandbox) — i warto te pojęcia rozdzielić. Piaskownica regulacyjna to docelowo narzędzie prawne pozwalające testować nowe rozwiązania fintech w kontrolowanym, ograniczonym zakresie, z pewnymi udogodnieniami po stronie wymogów. KNF od kilku lat prowadziła prace nad takim narzędziem, nie przełożyły się one jednak dotąd na w pełni działającą, ustawową piaskownicę regulacyjną. Prace były powiązane z szerszym projektem badawczym realizowanym przy wsparciu unijnym, a jego wyniki miały posłużyć do rozstrzygnięcia, jaki model piaskownicy najlepiej wpisałby się w krajowy porządek prawny.

W praktyce oznacza to, że status pełnej piaskownicy regulacyjnej pozostaje otwarty i najlepiej weryfikować go na bieżąco na stronie KNF. Nie należy zakładać, że w Polsce funkcjonuje sandbox oferujący formalne zwolnienia z wymogów — to nie to samo co Innovation Hub, który pozostaje przede wszystkim kanałem konsultacyjnym.

Piaskownice wirtualne: środowiska testowe

Odrębną i realnie działającą kategorią są piaskownice wirtualne — środowiska techniczne, w których można przetestować rozwiązanie bez wchodzenia na rynek i bez ryzyka dla klientów. Nie dają one ulg regulacyjnych, lecz umożliwiają sprawdzenie, jak dana usługa zachowuje się w warunkach zbliżonych do rzeczywistych.

Pierwsza z nich powstała w obszarze płatności i otwartej bankowości: pozwala symulować operacje i testować rozwiązania oparte na standardzie interfejsów Open API. Jest to odpowiedź na potrzeby wynikające z unijnej dyrektywy o usługach płatniczych, która otworzyła dostęp do rachunków bankowych dla zewnętrznych dostawców — a więc obszaru, w którym poprawne, bezpieczne połączenie z infrastrukturą banków wymaga starannych testów. Z perspektywy tematyki blockchain istotniejsza jest jednak piaskownica wirtualna DLT, uruchomiona przez urząd KNF wspólnie z Krajowym Depozytem Papierów Wartościowych (KDPW). Jest to środowisko przeznaczone do testowania rozwiązań opartych na technologii rozproszonego rejestru (DLT), a więc na fundamencie, na którym opierają się także systemy kryptoaktywów. Dostęp do testów bywa poprzedzony konsultacjami prowadzonymi właśnie w ramach Innovation Hub — co dobrze pokazuje, jak oba narzędzia się uzupełniają: program konsultacyjny odpowiada na pytania regulacyjne, a piaskownica wirtualna daje techniczne miejsce do sprawdzenia rozwiązania.

Innovation Hub a kryptoaktywa i MiCA

Dla projektów blockchainowych i kryptoaktywów Innovation Hub bywa naturalnym pierwszym punktem kontaktu z nadzorem. Zespół budujący giełdę, portfel powierniczy czy platformę tokenizacji staje przed pytaniem, które trudno rozstrzygnąć bez rozmowy z regulatorem: czy planowana działalność mieści się w istniejących reżimach, jakie zezwolenie może być potrzebne i co przygotować, zanim wniosek trafi do urzędu.

Znaczenie tego kanału rośnie wraz z wejściem w życie unijnego rozporządzenia MiCA, które porządkuje rynek kryptoaktywów i wprowadza wymóg licencji dla dostawców usług w tym zakresie. Wraz z ukształtowaniem się w Polsce ram nadzoru nad tym rynkiem wczesny dialog z KNF — o tym, czy dana usługa wymaga statusu licencjonowanego dostawcy i jak wygląda droga do jego uzyskania — staje się dla innowatorów tym bardziej praktyczny. Szerzej o tym, jak będzie wyglądał nadzór nad rynkiem kryptoaktywów w Polsce, piszemy w tekście o nadzorze KNF nad krypto.

Czego Innovation Hub nie zapewnia

Na koniec najważniejsze zastrzeżenie, które bywa źródłem nieporozumień. Innovation Hub jest formą wsparcia i dialogu, a nie:

• zwolnieniem z obowiązków — udział w programie nie uchyla żadnych wymogów prawnych ani nadzorczych; jeśli działalność wymaga zezwolenia, konsultacja go nie zastępuje;
• gwarancją uzyskania licencji — wyjaśnienia udzielane przez urząd nie przesądzają wyniku ewentualnego przyszłego postępowania o zezwolenie, które toczy się według własnych, formalnych reguł;
• rekomendacją ani aprobatą produktu — kontakt z KNF w ramach programu nie oznacza, że urząd firmuje dane rozwiązanie; powoływanie się na taki kontakt jako na formę zatwierdzenia byłoby wprowadzaniem klientów w błąd.

Właśnie dlatego Innovation Hub najlepiej traktować jako narzędzie porządkujące drogę, a nie jako jej skrót. Dla firmy planującej innowacyjną usługę finansową — w tym projekt oparty na blockchainie — wczesna, rzetelna rozmowa z nadzorem potrafi oszczędzić miesięcy pracy w niewłaściwym kierunku. Nie zdejmuje jednak z przedsiębiorcy odpowiedzialności za spełnienie wszystkich wymogów, które ostatecznie i tak trzeba wypełnić samodzielnie. Aktualny zakres programu i powiązanych z nim inicjatyw warto każdorazowo sprawdzać u źródła, na stronie Komisji Nadzoru Finansowego.